S/4HANA, CDS, RAP & Clean ABAP

01HANA & code pushdown

S/4HANA draait verplicht op HANA: een in-memory, kolomgeoriënteerde database. Dat draait een oude vuistregel om.

Kolomgeoriënteerde opslag betekent ook: SELECT * is op HANA relatief duurder dan ooit (elke kolom is een aparte structuur), en klassieke secundaire indexes zijn grotendeels overbodig geworden. De adviezen uit SQL-performance blijven gelden — alleen de reden verschuift.

02CDS-views verdiept

De basis staat bij ABAP SQL & CDS; hier de features die CDS tot méér maken dan een database-view: associaties, annotaties en toegangscontrole.

@AccessControl.authorizationCheck: #CHECK
@EndUserText.label: 'Verkooporders met klant'
define view entity Z_I_SalesOrder
  as select from vbak
  association [1..1] to kna1 as _Klant
    on $projection.kunnr = _Klant.kunnr
{
  key vbak.vbeln,
      vbak.kunnr,
      vbak.netwr,
      @Semantics.currencyCode: true
      vbak.waerk,
      -- expressies rechtstreeks in de view (pushdown!):
      case when vbak.netwr > 10000 then 'GROOT' else 'KLEIN' end as OrderKlasse,
      _Klant              -- associatie mee-exposen
}

• Associaties — gedeclareerde relaties ("joins on demand") die pas uitgevoerd worden als een gebruiker het pad volgt: Z_I_SalesOrder\_Klant-name1 in een query, of navigatie in een Fiori-app.
• Annotaties (@...) — metadata met gevolgen: @Semantics (valuta/eenheid-koppeling), @UI (genereert Fiori Elements-schermen), @Analytics (maakt de view een analytische kubus), @OData.publish (genereert direct een OData-service).
• DCL / toegangscontrole — een bijbehorende access control (DCL-bestand) filtert rijen automatisch op de autorisaties van de gebruiker — de @AccessControl-annotatie hierboven verwijst ernaar.
• Virtual Data Model (VDM) — SAP's eigen CDS-laag in S/4HANA, met naamgeving I_... (interface views) en C_... (consumption views). Advies: bouw op I_-views in plaats van rechtstreeks op tabellen.
• define view entity is de moderne vorm; oudere views met define view + @AbapCatalog.sqlViewName (DDIC-based) kom je nog veel tegen.

03AMDP — database-procedures in ABAP-classes

Kan een berekening niet in SQL of CDS uitgedrukt worden, dan is er AMDP (ABAP Managed Database Procedures): methods waarvan de body in SQLScript (HANA's proceduretaal) is geschreven, maar die beheerd en getransporteerd worden als gewone ABAP-class.

CLASS zcl_omzet DEFINITION PUBLIC.
  PUBLIC SECTION.
    INTERFACES if_amdp_marker_hdb.        " markeert: hier zit AMDP in
    CLASS-METHODS omzet_per_klant
      IMPORTING VALUE(iv_jaar)  TYPE gjahr
      EXPORTING VALUE(et_omzet) TYPE ztt_omzet.
ENDCLASS.

CLASS zcl_omzet IMPLEMENTATION.
  METHOD omzet_per_klant BY DATABASE PROCEDURE FOR HDB
                        LANGUAGE SQLSCRIPT
                        OPTIONS READ-ONLY
                        USING vbak.
    -- vanaf hier SQLScript, geen ABAP:
    et_omzet = SELECT kunnr, SUM(netwr) AS omzet
               FROM vbak
               WHERE gjahr = :iv_jaar
               GROUP BY kunnr;
  ENDMETHOD.
ENDCLASS.

• Alleen te bewerken in Eclipse/ADT; alleen op HANA uitvoerbaar.
• Parameters gaan by value; gebruikte tabellen/views moeten in de USING-lijst staan.
• Gebruik het spaarzaam: eerst gewone ABAP SQL, dan CDS, en pas AMDP als het echt niet anders kan (bijv. iteratieve berekeningen over grote datasets, window-functies die je release nog niet in SQL kent).

04OData-services

OData is een op HTTP/REST gebaseerde standaard voor data-API's — het protocol waarmee Fiori en externe systemen met de ABAP-backend praten, en functioneel de opvolger van RFC/BAPI voor nieuwe interfaces.

# alles is een URL — voorbeeld-requests:
GET /sap/opu/odata/sap/ZSD_ORDER_SRV/OrderSet                 # lijst
GET /sap/opu/odata/sap/ZSD_ORDER_SRV/OrderSet('0000012345')   # één order
GET .../OrderSet?$filter=Kunnr eq '1000'&$top=50&$expand=Items
POST/PATCH/DELETE voor aanmaken/wijzigen/verwijderen

• Entiteiten & sets — een service beschrijft entiteitstypen (Order, OrderItem) met properties en navigaties; de metadata zijn zelf opvraagbaar ($metadata).
• Queryopties — $filter, $select, $orderby, $top/$skip (paginering), $expand (navigaties meenemen).
• SAP Gateway — de ABAP-component die OData serveert. Klassiek bouw je een service in SEGW: het systeem genereert provider-classes waarvan je de methoden (GET_ENTITYSET, CREATE_ENTITY…) implementeert of "mapt" op een BAPI of CDS-view.
• Modern — met de annotatie @OData.publish: true op een CDS-view, of via service definitions/bindings in RAP, is nauwelijks nog handwerk nodig. Activeren/monitoren van services: /IWFND/MAINT_SERVICE, foutlog: /IWFND/ERROR_LOG.
• V2 vs V4 — OData V4 is de huidige standaard (efficiënter, rijker datamodel); V2-services vormen nog de meerderheid in bestaande systemen.

05RAP — het RESTful ABAP Programming Model

RAP is SAP's voorgeschreven model voor nieuwe transactionele apps: een vaste architectuur waarin CDS het datamodel levert, een behavior definition het gedrag beschrijft, en het framework de hele OData-service en Fiori-UI genereert.

De bouwstenen

" fragment van een behavior definition:
managed implementation in class zbp_i_order unique;

define behavior for Z_I_Order alias Order
persistent table ztorder
lock master
{
  create;
  update;
  delete;
  action vrijgeven result [1] $self;
  validation controleer_klant on save { create; update; }
}

• Managed vs unmanaged — managed: het framework verzorgt lezen, schrijven, locken en transacties zelf (nieuwbouw op eigen Z-tabellen); unmanaged: jij implementeert alles zelf, bijv. bovenop bestaande BAPI's.
• Draft — ingebouwde "concept"-ondersteuning: halverwege stoppen en later verdergaan, zonder eigen tussentabellen.
• EML (Entity Manipulation Language) — nieuwe ABAP-statements om vanuit code met RAP-objecten te praten: READ ENTITIES, MODIFY ENTITIES, COMMIT ENTITIES — de RAP-tegenhanger van BAPI-aanroep + commit.

06ABAP Cloud, BTP & Steampunk

"ABAP Cloud" is het ontwikkelmodel voor de cloudwereld: alleen vrijgegeven API's, alleen moderne objecttypen — afgedwongen door het systeem zelf.

• SAP BTP, ABAP environment (codenaam Steampunk) — een volledig door SAP beheerde ABAP-runtime in de cloud, los van S/4HANA. Ontwikkeling uitsluitend in Eclipse/ADT en met git (gCTS/abapGit) in plaats van klassieke transporten.
• Embedded Steampunk — hetzelfde model bínnen S/4HANA Cloud (en optioneel on-premise): maatwerk in een afgeschermde "tenant", strikt gescheiden van de SAP-kern ("keep the core clean").
• Released API's — in ABAP Cloud mag je alleen objecten gebruiken die SAP expliciet heeft vrijgegeven (contract C1); directe SELECT's op SAP-tabellen of aanroep van willekeurige functiemodules blokkeert de compiler/ATC. Vrijgegeven alternatieven zijn CDS-views (I_...) en BAPI-vervangende API-classes.
• Geen SAP GUI — geen dynpro's, geen WRITE-lijsten; UI = Fiori, services = OData/RAP.
• Taalversies — een object heeft een taalversie: Standard ABAP (alles mag), ABAP for Cloud Development (het strikte cloudprofiel). Dezelfde broncode kan dus in het ene profiel wel en het andere niet compileren.

07Clean ABAP — de moderne stijlgids

"Clean ABAP" is de breed geadopteerde, door SAP gepubliceerde stijlgids (afgeleid van Clean Code). De kernpunten, met het waarom:

• Kleine methods met één taak — liever tien leesbare methods van tien regels dan één van honderd; namen zeggen wát, de body hoe.
• Betekenisvolle namen zonder Hongaarse prefixen — Clean ABAP raadt lv_/ls_-prefixen (zie naamgeving) af omdat types al door het systeem bewaakt worden. In de praktijk botst dit met bestaande huisstandaarden — volg de standaard van het project.
• RETURNING boven EXPORTING — functionele methods (rv_result) maken aanroepen nestbaar en testbaar.
• Class-based exceptions boven sy-subrc en klassieke EXCEPTIONS — zie exception handling.
• Geen dode code, geen commentaar dat de code naspreekt — commentaar legt waarom uit, niet wat; versiebeheer bewaart de historie, niet uitgecommentarieerde blokken.
• Constructor injection & interfaces — afhankelijkheden via de constructor binnenbrengen (als interface, zie interfaces) maakt classes testbaar met test doubles in ABAP Unit.
• Moderne syntax waar het de leesbaarheid dient — VALUE, COND, inline-declaraties (zie moderne syntax) — maar niet nesten tot onleesbaarheid.

De volledige gids staat op GitHub: github.com/SAP/styleguides (ook in het Nederlands vertaald beschikbaar). Veel ATC-varianten bevatten checks die rechtstreeks op Clean ABAP gebaseerd zijn ("Code Pal for ABAP").